Bir Günlüğün İçinden Eskişehir’e Yolculuk
Bazı şehirler vardır, haritada bir nokta gibi durur ama insanın içini bir anda büyütür. Eskişehir benim için öyle bir yerdi. Kayseri’de, soğuk bir kış sabahında, odamın penceresinden dışarı bakarken defterime şu cümleyi yazmışım: “Bir gün elleriyle güzellik üreten insanların şehrine gitmek istiyorum.” O gün neyi kastettiğimi tam bilmiyordum ama içimde tuhaf bir eksiklik vardı. Sanki her şey hızlıydı ama hiçbir şey derin değildi.
O yaşta, 25 yaşında, insan hem çok şey biliyor sanıyor hem de aslında hiçbir şey bilmediğini fark ediyor. Ben de öyleydim. İşte bu kafa karışıklığıyla Eskişehir’e gitmeye karar verdim. Sadece gezmek için değil; bir şey bulmak için. Belki de kendimi.
Kayseri’den Çıkıp Eskişehir’e Varış
Otobüs Kayseri’den ayrıldığında içimde garip bir boşluk vardı. Arkada bıraktığım şey sadece şehir değildi; alışkanlıklarım, ertelenmiş hayallerim ve sürekli “sonra yaparım” dediğim şeylerdi. Yol boyunca defterimi açtım ama yazamadım. Çünkü içimde yazıya dökülemeyen bir heyecan vardı.
Eskişehir’e vardığımda ilk hissettiğim şey sessizlik değil, düzenli bir sakinlikti. Şehir bağırmıyordu. İnsanları bile acele etmiyor gibiydi. O an içimden “Belki de insanlar burada daha çok üretiyor, daha az tüketiyor” diye düşündüm.
Lületaşı Atölyesinde İlk An
İlk gün Odunpazarı’na gittim. Dar sokakların arasında yürürken küçük bir atölye dikkatimi çekti. Kapısında “lületaşı işleme” yazıyordu. İçeri girdiğimde burnuma hafif bir toprak ve taş kokusu geldi. Masaların üzerinde beyaz, süngerimsi taş parçaları duruyordu. Ustalar, ellerinde ince aletlerle sanki taşa değil de zamana şekil veriyordu.
Lületaşı… Eskişehir’in en bilinen el sanatlarından biri. O beyaz taşın sabırla oyulup pipoya, bibloya, küçük heykellere dönüşmesi beni büyüledi. Ustanın ellerine baktım. Titremeyen bir sabır, acele etmeyen bir öfke vardı sanki.
O an içimde bir hayal kırıklığı yükseldi. Çünkü ben hayatı hep hızlı yaşamak zorunda olduğumu sanmıştım. Oysa burada biri, tek bir taş parçasına saatlerce, günlerce emek veriyordu. Ve bundan gurur duyuyordu.
“Ben neyi kaçırıyorum?” diye sordum içimden.
Odunpazarı Sokaklarında Ahşabın Nefesi
Atölyeden çıkınca Odunpazarı’nın sokaklarına karıştım. Renkli ahşap evler, eski ama canlıydı. Her köşe başında başka bir detay vardı. Kapı tokmakları, pencere süslemeleri, ahşap oymalar…
Ahşap işçiliği burada sadece bir meslek değil, bir hafıza gibiydi. Evlerin duvarlarında geçmişin eli hissediliyordu. Bir kapının önünde durup uzun süre baktım. Sanki o kapı bana “yavaşla” diyordu.
Bir dükkâna girdim. İçeride ahşap oymacılığı yapan küçük figürler vardı. Bir usta, ince bir bıçakla ağaca şekil veriyordu. Tıpkı lületaşı ustası gibi, o da zamana karşı değil, zamanla birlikte çalışıyordu.
İçimde garip bir umut filizlendi. Belki de hayat dediğim şey, büyük şeyler yapmak değil, küçük şeyleri doğru yapmaktı.
Bir El İşinin Bende Uyandırdığı Kırılma
Akşamüstü bir bankta otururken defterimi açtım. Bu kez yazabildim. Ama yazdıklarım çok da düzenli değildi. Çünkü içim düzenli değildi.
Hayal kırıklığı hissediyordum. Çünkü Kayseri’de çoğu zaman “başarmak” üzerine kurulu bir baskı hissederdim. Sürekli bir yere yetişme, bir şey olma zorunluluğu… Ama Eskişehir’de gördüğüm şey bambaşkaydı: insanlar bir şey “olmak” için değil, bir şey “yapmak” için yaşıyordu.
Bu fark beni sarstı. Kendi hayatımı sorguladım. Belki de yanlış yerden başlamıştım her şeye.
Ama aynı anda içimde bir umut da vardı. Çünkü geç kalmış hissetmiyordum artık. Sadece farklı bir yola girdiğimi düşünüyordum.
Umutla Dönüş Yolu
Dönüş yolunda otobüsün camından dışarı bakarken Eskişehir geride kalıyordu. Ama içimde kalıyordu daha çok. Lületaşının beyazlığı, ahşabın sıcaklığı, ustaların sessizliği…
Defterime son bir cümle yazdım: “Belki de hayat, acele etmeden şekil verilen bir taş.”
O an ne hayal kırıklığım tamamen geçmişti ne de bütün sorularım cevap bulmuştu. Ama garip bir şekilde daha hafiftim. Çünkü artık bir şey biliyordum: üretmek, görmekten daha derindi.
Eskişehir’in El Sanatları ve İçimde Kalanlar
Eskişehir’den döndükten sonra uzun süre o şehri düşündüm. Sadece gezdiğim yerleri değil, dokunduğum duyguları da.
Lületaşı İşçiliği
Eskişehir denince akla ilk gelen el sanatlarından biri lületaşı işçiliği. Yumuşak yapısıyla kolay şekil alan bu taş, ustaların ellerinde zarif figürlere dönüşüyor. Her parça, sabırla geçen saatlerin sonucu. Bu sanat bana sabrın sadece beklemek olmadığını, aynı zamanda üretmek olduğunu öğretti.
Ahşap Oyma ve Odunpazarı Geleneği
Odunpazarı’ndaki ahşap işçiliği ise şehrin ruhunu taşıyor. Evlerin mimarisinden küçük hediyelik eşyalara kadar her yerde bu el emeği hissediliyor. Ahşap oyma, geçmişle bugün arasında sessiz bir köprü gibi duruyor.
Ebru, Çini ve Diğer İnce Sanatlar
Şehirde sadece lületaşı ve ahşap değil, ebru ve çini gibi ince sanatlar da var. Ebrunun su üstündeki dansı, çininin renkli sabrı… Her biri ayrı bir hikâye anlatıyor. Bu sanatlar bana kontrolün her zaman bizde olmadığını, bazen suyun bile şekil verdiğini hatırlattı.
El Emeğinin Sessiz Gücü
Eskişehir’in el sanatları bana en çok şunu hissettirdi: sessizlik de güçlü olabilir. Ustaların konuşmadan üretmesi, bir şeyleri bağırmadan anlatması… Bu, benim içimde uzun zamandır eksik olan bir şeydi.
Kayseri’ye döndüğümde şehir değişmemişti ama ben değişmiştim. Artık daha yavaş yürüyordum. Daha çok bakıyordum. Daha az acele ediyordum.
Ve her defasında aklıma Eskişehir’in atölyeleri geliyordu. Taşa şekil veren eller, ahşaba hayat veren ustalar… Hepsi bana aynı şeyi fısıldıyordu: “Zaman, doğru kullanıldığında düşman değil, ustadır.”
“Eskişehir’e ait el sanatları nelerdir” hakkındaki meraklarınızı giderebildiysek ne mutlu bize. Framar ailesi olarak her zaman yanınızdayız!